Officiële Bekendmakingen (KOOP)
Zuid-Holland
De Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland 2025 is opengesteld voor projecten die zijn opgenomen in het Maatregelenpakket erfgoedlijnen 2027. Aanvragen zijn alleen mogelijk voor projecten uit dit maatregelenpakket. De doelgroep bestaat uit partijen en instellingen die zulke projecten in het Maatregelenpakket erfgoedlijnen 2027 hebben. Voor het subsidieplafond gelden per project verschillende maximale bedragen volgens de tabel; een totaal subsidieplafond wordt niet vermeld.
Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland,
Gelet op artikel 1.3 van de Algemene subsidieverordening Zuid-Holland en artikel 1 van de Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland 2025;
Overwegende dat de provincie Zuid-Holland inzet op de ontwikkeling van de erfgoedlijnen.
Besluiten:
Vast te stellen het ‘Maatregelenpakket erfgoedlijnen 2027’.
De provincie Zuid-Holland zet zich conform het Coalitieakkoord 2023 – 2027 Krachtig Zuid-Holland in voor het behouden en beleefbaar maken van erfgoed voor publiek. De provincie richt zich hierbij op zeven erfgoedlijnen in de provincie Zuid-Holland zoals opgenomen in de Omgevingsvisie Zuid-Holland, ieder met een eigen thematisch verhaal, geografische structuur en ambitie. .
Atlantikwall
De erfgoedlijn Atlantikwall bestaat uit het samenhangende complex van bunkers/ bunkercomplexen, tankgrachten, maar ook zogenaamde zachte resten die langs de Noordzeekust door de Duitse bezetter zijn gebouwd of benut als onderdeel van de Atlantikwall. Deze Duitse verdedigingslinie had als doel een Geallieerde invasie aan de Europese westkust tegen te houden en zo een tweefrontenoorlog te voorkomen. Zwaartepunten in Zuid-Holland zijn onder meer de clusters Festung Hoek van Holland, de verdedigingswerken in/ bij Den Haag/ Scheveningen, Katwijk en Noordwijk en enkele verdedigingswerken op de Zuid-Hollandse eilanden.
De Erfgoedlijn Atlantikwall heeft als missie het behouden, beschermen en beleefbaar maken van het Atlantikwall-erfgoed in de provincie Zuid-Holland ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. De aanleg van de Atlantikwall heeft destijds diepe sporen in stad en landschap getrokken met grote gevolgen voor de bewoners. Het is belangrijk deze herinnering levend te houden vanuit het besef dat vrede hier en nu misschien vanzelfsprekend lijkt maar dat allesbehalve is. Aan de hand van zichtbare en tastbare restanten komt de geschiedenis tot leven en wordt bijgedragen aan het creëren van bewustwording en inzicht waarbij ruimte ontstaat voor reflectie en bezinning. De verschillende verhalen en beelden, zowel vanuit het ‘Duitse’ als het ‘Hollandse’ perspectief, vormen hierbij tezamen een gelaagd geheel dat genuanceerder is dan een simpele zwart-wit of goed-fout voorstelling. Dat maakt het beschermen en kunnen beleven van het Atlantikwall-erfgoed vandaag en in de toekomst blijvend relevant. In het voorjaar van 2023 is het Koersdocument 2023-2030 gereedgekomen waarmee het streefbeeld van de Atlantikwall is geactualiseerd. Er zijn vier hoofddoelstellingen benoemd: Niet meer maar beter; Versterken van de Lijn; Herkenbare en onderscheidende clusters en De blik naar buiten.
Historisch Haringvliet
De erfgoedlijn Historisch Haringvliet - de in 2021 verbrede erfgoedlijn Goeree-Overflakkee naar delen van de Hoeksche Waard en Voorne-Putten - wordt gevormd door elementen en structuren die een relatie hebben met de voormalige zeearm van het Haringvliet en Hollands Diep. Hierin staat het verhaal centraal van ‘het leven tussen en met het water, als vriend en vijand’. De afbakening omvat een brede ‘oeverzone’ van de eilanden: de noordrand van Goeree-Overflakkee en de zuidrand van zowel Voorne-Putten als de Hoeksche Waard, inclusief Tiengemeten. Binnen deze geografische afbakening zijn zes kansrijke erfgoedthema’s bepaald: De havenkanalen en het maritieme verleden; De karakteristieke dorpen die in verbinding staan met het Haringvliet, het Hollands Diep en de Bernisse; Dijken; Kreken; De Watersnoodramp 1953 inclusief de deltawerken; De waterlinies inclusief de vestingsteden Brielle en Hellevoetsluis. Deze zogenaamde blauwe waterlijn biedt kansen voor samenwerking met andere gebiedsontwikkelingen en partners, zoals de Regio Deal Zuid-Hollandse Delta en de provincie Noord-Brabant in relatie tot de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak.
Landgoederenzone
De erfgoedlijn Landgoederenzone bestaat uit een parelsnoer van landgoederen, buitenplaatsen en kastelen, die als grotendeels aaneengesloten groene zone een belangrijke rust- en recreatieruimte in de Randstad vormt. De Landgoederenzone loopt geografisch langs de binnenduinrand: op de strandwallen vanaf het Westland tot en met Hillegom en langs de trekvaarten Vliet en Haarlemmertrekvaart. Gezamenlijk vertellen deze landgoederen en buitenplaatsen het verhaal van adel en welvarende stedelingen die vanaf de 17de eeuw een zomerverblijf op het platteland bouwden, om hier de drukke en vieze stad tijdelijk te kunnen ontvluchten.
Alle buitenplaatsen vormen van oudsher een ensemble bestaande uit de statige landhuizen met hun (moes)tuinen, parken en waterpartijen en bijgebouwen zoals oranjerieën, koetshuizen en portierswoningen. Bij de grotere landgoederen behoorden ook de pachtboerderijen met weidegronden en hakhoutbossen, wat we tegenwoordig als waardevolle verbindende cultuurlandschappen zien. De locaties in de Landgoederenzone zijn daarom bijna allemaal voorzien van ruimtelijke bescherming in de provinciale Omgevingsverordening, in de vorm van een landgoed- of kasteelbiotoop. Daarnaast hebben veel van de groene tuinen en parken en historische (bij)gebouwen een status als rijksmonument.
Onder de naam Hollands Buiten werkt de erfgoedtafel aan het behouden en verbeteren van de Landgoederenzone, het realiseren van economische dragers en het vergroten van de herkenbaarheid en samenhang tussen de landgoederen. Maar het belangrijkste is het versterken van de beleefbaarheid voor bewoners en bezoekers, uiteraard in balans met behoud van rust en natuurwaarden. Met het visiedocument ‘Hollands Buiten, ruimtelijk beeld voor de landgoederenzone’ wordt gewerkt aan het realiseren van deze ambities.
In 2024 is door de erfgoedtafel het aanvullende Koersdocument voor de Landgoederenzone vastgesteld. Hiermee wordt meer aangesloten op actuele ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke opgaven.
Op de jaarlijkse Dag van het Kasteel (2e Pinksterdag) presenteren vrijwel alle deelnemende locaties zich succesvol aan het publiek.
Maritieme Industrie
Door de aanleg van de Nieuwe Waterweg in 1872 kwam er een directe verbinding van Rotterdam met de zee. Hierdoor ontwikkelde zich van Hoek van Holland tot en met Gorinchem een groot industrieel complex rond de scheepsbouw, baggerbedrijven en toeleverende bedrijven van de metaalindustrie. Langs de vaarwegen bevinden zich talloze bedrijven die gezamenlijk het maritieme cluster vormen. De maritieme industrie bepaalt in grote mate de identiteit, in een dynamisch gebied met veel ruimtelijke en economische ontwikkelingen. De erfgoedlijn Maritieme Industrie richt zich op het verhaal van de industrialisatie van de maritieme sector langs de Nieuwe Waterweg, het Scheur, de Nieuwe Maas, de Noord en de Merwedes van Hoek van Holland tot en met Gorinchem (waterwegen en hun oevers). De periode is globaal afgebakend van 1870 tot 1970. Het gaat om maritiem gerelateerde (maak)industrieën zoals scheepswerven, scheepsberging- en baggerbedrijven, fabrieken, handelshavens en bedrijven die zich bezig hielden met opslag en overslag van goederen Ook objecten als dokken, kranen, radarstations, stoommachines, loodsen, arbeiders- en directiegebouwen. Tot slot de infrastructuur voor deze industrieën, zoals sporen, wissels, kademuren, steigers, bolders, havenhoofden en scheepshellingen.
De erfgoedlijn verbindt het verleden, heden en toekomst van de maritieme industrie. Het draagt bij aan de identiteit van deze maritieme topregio. In 2026 is door de erfgoedtafel het Ambitiedocument 2026-2030 voor de erfgoedlijn opgesteld. De drie hoofddoelen zijn Weten & Beleven, Behouden & Benutten en Verbinden.
Neder-Germaanse Limes
De Neder-Germaanse Limes is het grootste archeologische monument van ons land. Dit monument heeft sinds 2021 de status van Unesco Werelderfgoed. Tweeduizend jaar geleden strekte het Romeinse Rijk zich uit van Engeland tot Syrië en van Roemenië tot Marokko: een oppervlak dat groter is dan de huidige Europese Unie. De grens rond dat enorme rijk, de Limes, had een lengte van 7.000 km. In Zuid-Holland liep deze van Katwijk langs de Oude Rijn via onder meer Alphen aan den Rijn, Zwammerdam en Bodegraven naar Utrecht en Gelderland richting Remagen in Duitsland. De erfgoedlijn bestaat uit archeologische resten van forten (castella), wachttorens en burgernederzettingen (vici), verbonden door de Limesweg. Daarnaast behoren de Vliet (Fossa Corbulonis / Corbulogracht) en Forum Hadriani (Civitas Cananefatium) tot de erfgoedlijn Neder-Germaanse Limes.
Bij de ontwikkeling van de erfgoedlijn wordt ingezet op de Oude Rijn en Vliet als Romeinse waterbaan, met de Romeinse schepen van Zwammerdam als iconen en merk van de Zuid-Hollandse Limes. Gevisualiseerde en beleefbare castella zijn door routes over land en water zichtbaar en beleefbaar en met elkaar verbonden en zijn ingebed in een voor de recreant en toerist interessant Romeins aanbod.
Naast de erfgoedlijn neemt Zuid-Holland deel aan de Nederlandse Limes Samenwerking (NLS) en enkele internationale netwerken met onder anderen de Duitse regio’s Noord Rijn Westfalen en Rijnland Palts én is Zuid-Holland Lead Partner van het Straits project ‘Bridging the North Sea’. Zie hier, enkele aansprekende voorbeelden van interprovinciale en (inter)nationale samenwerking over de Romeinse archeologie en het zichtbaar maken door middel van het vertellen van bijzondere verhalen zodat het (wereld)erfgoed behouden blijft voor de toekomstige generaties.
Oude Hollandse Waterlinie
In tijden van oorlog je land onder water zetten, het is een typisch Nederlandse vinding. In het ‘Rampjaar’ 1672 werd water voor het eerst op grote schaal ingezet als verdedigingsmiddel. Toen een Franse legermacht van 120.000 man ons land binnenviel werd een brede strook land tussen de Zuiderzee (het huidige IJsselmeer) en de Biesbosch geïnundeerd (onder water gezet). De (Oude) Hollandse Waterlinie was een feit. De eigenlijke functie van de Oude Hollandse Waterlinie was het verdedigen van de provincie Holland. Hier lag Den Haag, het politieke centrum van de Republiek, maar ook de belangrijkste handelssteden Amsterdam, Leiden, Delft, Gouda en Rotterdam. De Oude Hollandse Waterlinie bestaat uit elementen die het functionele defensiewerk uit de periode van 1672 belichten. Het gaat daarbij om de inundatiekommen en inundatiegebieden. Daarnaast behoren de stedelijke vestingen, de dijken en kades langs de rivieren en rond de te inunderen polders, de inundatiesluizen, forten en schansen tot deze erfgoedlijn. Het cultuurlandschap van de Oude Hollandse Waterlinie is uniek. Op veel plekken is het cultuurlandschap van steden en ommelanden, zoals dat ten tijde van de inwerkingstelling van de Waterlinie in 1672 was, nog goed leesbaar.
Trekvaarten
De erfgoedlijn Trekvaarten gaat over de 'Intercity van de 17e eeuw’. Het vertelt het verhaal van de door de mens gegraven en/of aangepaste waterverbinding met jaagpadenstructuur voor trekschuiten ten behoeve van het vervoer van goederen en mensen over water. Deze erfgoedlijn bestaat uit historische transportassen tussen de opkomende Hollandse steden, te weten het water van en de oevers langs de trekvaartverbindingen Leiden - Haarlem, de Vliet, de Schie en de Delflandse trekvaarten. Sinds de herijking van de erfgoedlijnen eind 2024 vallen sinds januari 2025 ook de trekvaarten Leiden - Utrecht (Oude Rijn) en Amsterdam - Gouda binnen deze erfgoedlijn. Insteek is om trekvaartgebonden elementen te herstellen en terug te brengen, trekvaarthaltes te benadrukken en het vaarnetwerk te verbeteren. Hierdoor, en door middel van promotie, wordt het publieksbereik en de kennis over deze fascinerende periode uit de Zuid-Hollandse geschiedenis vergroot. Ook wordt ingezet op de 'Core Business' (handel en economische groei) van de oude Hollandse steden; het Hollands Welvaren. Deze historische vaarwegen maken deel uit van onze identiteit als waterrijke provincie. Het waren eeuwenlang hoofdverbindingen tussen steden en van groot belang als OV-netwerk, voor handel en vervoer van personen. Ze zijn namelijk zeer bepalend geweest voor de ruimtelijke- en economische ontwikkeling van steden en het landschap in Zuid-Holland.
Maatregelenpakket Erfgoedlijnen 2027
Met de Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland 2025 kunnen uitsluitend subsidies worden aangevraagd voor projecten uit het Maatregelenpakket erfgoedlijnen. In onderstaande tabel worden de projecten, partijen, subsidiebedragen en prestaties genoemd waarvoor subsidies kunnen worden aangevraagd in het kader van deze subsidieregeling. Over deze projecten is positief geadviseerd door de leden van de zeven erfgoedtafels met als doel opname in het Maatregelenpakket Erfgoedlijnen Zuid-Holland 2027. Hiervoor wordt de Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland opengesteld in de periode november en december 2026.
Atlantikwall | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Gemeente Goeree-Overflakkee | 20.670 | Verankerd in Beton |
|
Atlantikwall Museum Noordwijk | 100.000 | Doorontwikkeling ontvangstgebouw, fase 2 |
|
iCOON Beheer B.V. | 30.000 | Duurzame restauratie Proviand bunker – Voorduin Hoek van Holland |
|
Museum Bescherming Bevolking Rijswijk | 35.250 | Bunkercomplex restaureren , fase 2 van de Kuver. |
|
Stichting Bunkerhospitaal | 20.000 | Projectvoorstel privaatgebouw Hospitaalcomplex |
|
Stichting Verborgen Stad | 29.000 | Badplaatsen in oorlogstijd. Met ‘Tijdreis Atlantikwall |
|
Stichting Biberbunker Oostvoorne | 65.000 | Crossover reconstructie Führungsraum Biberbunker |
|
Stichting museum Engelandvaarders | 13.000 | Investeringsplan Museum Engelandvaarders 2026-2030 |
|
Stichting “Het Zuid-Hollands Landschap” | 60.000 | Herbestemmen en herontwikkelen van de keukenbunker |
|
Stichting Atlantikwall Museum Den Haag | 23.000 | Herstellen koekoeks WN67 |
|
Stichting “Het Zuid-Hollands Landschap” | 46.733 | Herbestemmen en herontwikkelen van de keukenbunker |
|
Historisch Haringvliet | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Visserij Historie Middelharnis | 12.440 | Vervanging van de twee zee-zwaarden van de MD3 |
|
Streekmuseum Goeree-Overflakkee | 60.000 | Herdenking 75 jaar Watersnoodramp 1953 |
|
Stichting Fortresse Holland | 35.000 | Van zeilende iconen naar stoomgiganten |
|
Stichting Bibliotheek Zuid-Hollandse Eilanden | 25.500 | Zij aan zij: vrouwen van de ZH-eilanden |
|
Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland | 24.930 | Het verhaal van Tiengemeten 2.0 - herstel Karantijn |
|
Stichting tot Behoud van de AMS ms Bernisse | 25.430 | Restauratie Stuurhuis AMS Bernisse |
|
Stichting Ramtorenschip Buffel | 47.500 | Restauratie en publieksontsluiting onderdek Ramtorenschip Buffel |
|
Beheerstichting Zuiderwaterlinie | 75.000 | Zuid-Holland in de Zuiderwaterlinie |
|
Stichting Dorpsraad Achthuizen | 41.261 | Kreek- en Landschapsroute Achthuizen-Galathese Haven |
|
Staatsbosbeheer | 11.000 | Anker Hellegatsplaten |
|
Gemeente Goeree-Overflakkee | 268.571 | Fort Fredrik Hendrik |
|
Landgoederenzone | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Buitenplaats Berbice | 28.048 | Restauratie ameublement Carel Begeer |
|
Congregatie van de Heilige Catharina van Siëna zusters Dominicanessen van Voorschoten | 90.000 | Reconstructie tuinmuur 4 van buitenplaats Bijdorp |
|
Stichting Beheer Buitenplaats ’t Huys Dever | 10.000 | Voortraject waarborgen toekomst Huys Dever |
|
Gemeente Voorschoten | 100.006 | Gedenkpark Rosenburgh, hersteld versterkt beleefbaar |
|
Stichting Huygens Museum | 67.500 | Cinema Passegiata voor Hofwijck |
|
Stichting "Het Zuid-Hollands Landschap" | 200.000 | Kwaliteitsimpuls park Huys te Warmont |
|
Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest | 29.595 | Restauratie waterput |
|
Maritieme Industrie | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Oudheidkamer Pernis | 19.000 | Pernis, van vissersdorp naar industriegebied |
|
Vereniging De Binnenvaart | 50.000 | Vergroting impact Binnenvaartmuseum en Leefwerf |
|
Stichting Historisch Genootschap Hoogvliet | 22.000 | 700 jaar Hoogvliet |
|
Gemeente Ridderkerk | 22.500 | Participatieprogramma Maritiem Erfgoed |
|
Gemeente Hardinxveld-Giessendam | 15.000 | Inventarisatie en implementatie van Maritiem erfgoed |
|
Oppenheimer vormgeving | 10.000 | Havens - en Vaarten route |
|
Port of Rotterdam | 70.000 | Collectie RDM |
|
Stichting Nationaal Baggermuseum | 27.000 | Doorontwikkeling Nationaal Baggermuseum |
|
Gemeente Alblasserdam | 49.000 | Kraanbaan Kabelfabriek Alblasserdam |
|
Vormvast Ontroerend Erfgoed bv | 175.000 | Haring en Bier Pakhuis KW haven |
|
Stichting Sleepschip Rival | 15.000 | Sleepschip Rival |
|
HnB Erfgoed BV | 150.000 | Voormalige brouwerij en zoutopslag haringvisserij |
|
Stadsherstel Historisch Rotterdam NV | 578.572 | Restauratie bedrijfspand Diepeveen |
|
Neder-Germaanse Limes | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Katwijks Museum | 100.000 | Tentoonstelling Romeinen in Katwijk |
|
Stichting Huygens Museum | 20.000 | Expositie Met de Romeinen op reis |
|
Omgevingsdienst Midden-Holland | 40.000 | Heel Bodegraaft! |
|
Oude Hollandse Waterlinie | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Vestingstad Nieuwpoort | 151.250 | Programma OHW-evenement en uitvoering 3 jaar |
|
Gemeente Gorinchem | 33.058 | Restauratie Schotbalkenloodsen Arkelpoortcoupure en Korenbrugsluis |
|
Liniebureau | 25.500 | Vestingsteden voor kids, interactieve expositie bibliotheken |
|
Trekvaarten | |||
Subsidieontvanger | Maximale subsidie | Projectnaam | Prestaties |
Stichting Struinen en Vorsen | 39.000 | Trekvaart Wandelroute; Trage Stromen, Nieuwe Gezichten |
|
Stichting Huygens Museum | 46.300 | Reconstructie uitzit, nieuwe borden en nieuwe audiotour |
|
Gemeente Bodegraven-Reeuwijk | 50.000 | Rijnkadeboulevard - 2.000 jaar historie in Bodegraven |
|
iKapitein | 26.000 | VR Cruise Tijdreis over de trekvaart Delfshaven-Schiedam-Delft |
|
Historische vereniging "Die Goude" | 15.000 | De Goudse Trekvaart en Turfsingel Tijdreis (1650-1850) |
|
Stichting Vlaardingen Partners | 35.752 | Trekvaarthaven Vlaardingen |
|
Stichting Historische Scheepswerf Klaas Hennewerf | 36.000 | Opleiding jonge ambachtelijke schuitenbouwers 2027 |
|
Stichting Film & Theater 070 | 47.000 | Bankjesverhalen voor de erfgoedlijnen Trekvaarten en Landgoederenzone |
|
Den Haag, 27 oktober 2026
Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland
secretaris
drs. M.J.A. van Bijnen MBA
plv. voorzitter,
ing. R. Tieman
De volledige tekst hierboven is de officiële, gepubliceerde bekendmaking; de samenvatting bovenaan deze pagina is automatisch gegenereerd. Controleer voorwaarden, deadlines en subsidieplafonds altijd op de officiële pagina voordat u een aanvraag indient.